H ελληνική νοηματική γλώσσα
Η "γωνιά των γλωσσολόγων" φιλοξενεί κείμενο της Κυριακής Βασιλάκη (ΜΑ, Radboud University Nijmegen)
Τα τελευταία χρόνια και ειδικά της δεκαετίες του 1960 και 1970
πραγματοποιήθηκαν σημαντικές γλωσσολογικές έρευνες σε διάφορες
νοηματικές γλώσσες. Οι έρευνες αυτές, οι οποίες αφορούν κυρίως τους
τομείς της γλωσσολογίας, της γλωσσικής κατάκτησης και της
νευρογλωσσολογίας, απέδειξαν ότι οι νοηματικές γλώσσες, όπως ακριβώς
και οι προφορικές, παρουσιάζουν πολυπλοκότητα στη γραμματική τους δομή.
Επιπλέον, κατακτώνται από τα κωφά παιδιά με τον ίδιο τρόπο και ρυθμό
που κατακτώνται οι προφορικές γλώσσες από τα ακούοντα παιδιά. Τέλος,
όπως στις ομιλούμενες γλώσσες, η επεξεργασία τους γίνεται συνήθως στο
αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου. Ο επιστημονικός κόσμος είναι πλέον
πεπεισμένος ότι οι νοηματικές γλώσσες είναι φυσικές γλώσσες (natural
languages). Θα πρέπει όμως να τονιστεί ότι δεν υπάρχει μία διεθνής
νοηματική γλώσσα· κάθε κοινότητα κωφών ανά τον κόσμο έχει τη δική της
νοηματική γλώσσα.
Όπως και οι προφορικές γλώσσες έτσι και οι νοηματικές γλώσσες έχουν τη
δική τους φωνολογία, μορφολογία, σύνταξη και σημασιολογία (βλ. Sandler
& Lillo-Martin 2006). Μια βασική διαφορά μεταξύ των προφορικών και
νοηματικών γλωσσών είναι ότι η διάρθρωση του λόγου δεν είναι
προφορική-ακουστική (oral-aural) αλλά οπτικοκινησιακή (manual-visual).
Οι νοηματικές γλώσσες βασίζονται στην κίνηση των χεριών, του σώματος
αλλά και των εκφράσεων του προσώπου για να μεταφέρουν γλωσσολογικά
μηνύματα. Τα νοήματα μπορεί να περιέχουν λεξική ή γραμματική λειτουργία
και αντιστοιχούν στις λέξεις και στα μορφήματα των προφορικών γλωσσών.
Η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα (ΕΝΓ) χρησιμοποιείται από Έλληνες
κωφούς, βαρήκοους αλλά και ακούοντες. Πιστεύεται ότι η ΕΝΓ είναι μια
από τις νεότερες νοηματικές γλώσσες στον κόσμο. Το πρώτο σχολείο κωφών
ιδρύθηκε το 1923. Πριν το 1923, δεν υπάρχουν στοιχεία για κάποια
οργανωμένη κοινότητα κωφών και έτσι οι ερευνητές της ΕΝΓ εκτιμούν ότι
εμφανίστηκε γύρω στο 1920. Το 1948 ιδρύθηκε η πρώτη οργανωμένη
κοινότητα κωφών που ονομάστηκε "Ένωση Κωφαλάλων Ελλάδος".
(Λαμπρουπούλου 1999; Κουρμπέτης 1999). Το 2000, με διαταγή του
Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (Ν2717/2000/1{4), η ΕΝΓ
αναγνωρίστηκε ως επίσημη γλώσσα των Ελλήνων κωφών και βαρήκοών ατόμων.
Ο νόμος αυτός είχε μεγάλη επίδραση στην κοινωνική ζωή των κωφών κυρίως
στους τομείς της εκπαίδευσης, της πολιτικής, της τηλεόρασης αλλά και
στις καθημερινές δραστηριότητες.
Σύμφωνα με την Ομοσπονδοία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ), η Κοινότητα των Κωφών
Ελλάδος αποτελείται από 8,500 με 10,000 νοηματιστές. Οι Έλληνες
νοηματιστές βρίσκονται κυρίως στα μεγάλα αστικά κέντρα όπως για
παράδειγμα στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Η Κοινότητα Κωφών Ελλάδος
αποτελείται κυρίως από εργάτες, δημόσιους υπάλληλους, εκπαιδευτικούς
και διερμηνείς. Η γλωσσολογική έρευνα στην ΕΝΓ είναι περιορισμένη και
άρχισε πολύ πρόσφατα (Antzakas 2006; Sapoutzaki 2007; Hatzopoulou
2008). Η συστηματική μελέτη της ΕΝΓ, κυρίως από γλωσσολόγους, θεωρείται
πλέον απαραίτητη όχι μόνο για την καταγραφή και κατανόηση της δομής της
αλλά και για την εκπαίδευση των κωφών παιδιών και ατόμων που μαθαίνουν
την ΕΝΓ σαν πρώτη ή δεύτερη γλώσσα.
Τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότεροι ακούοντες ενδιαφέρονται να
μάθουν την ΕΝΓ. Υπάρχουν διάφορες σχολές νοηματικής όπου κάποιος μπορεί
να απευθυνθεί για την εκμάθηση της ΕΝΓ. Παρακάτω αναφέρονται ενδεικτικά
κάποιες σχολές:
Αθήνα
- Ομοσπονδία Κωφών Ελλάδος (ΟΜΚΕ) Μάρνη 12, Μουσείο Τηλ: 210-5229269, Φαξ: 210-5229269, www.omke.gr
- Εθνικό Ίδρυμα Κωφών Ζαχάρωφ 1, Αμπελόκηποι, Τηλ: 210-6434629
- Κέντρο Εκμάθησης Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσα Αγ. Θεοδώρων 7, Κηφισιά,Τηλ/Φαξ: 210-8080866, www.ket.gr
- Κ.Ε.Ε.Σ.Ε - Σχολή Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας Κυκλάδων 7, 6ο
Δημοτικό Σχολείο, 2ος όροφος, Αργυρούπολη, Τηλ: 210-9955671, 9940467,
www.keak.gr
- Ελληνικό Ινστιτούτο Νοηματικής Γλώσσας "Γέφυρες Επικοινωνίας" Μιαούλη
και Παλλάδος 21, Πλατεία Ψυρρή, Τηλ: 210-3310702, www.noimatiki-ge.gr
- Σχολή Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας "ΓΛΩΣΣΑ ΜΕ… ΝΟΗΜΑ" (ΓΛΩΜΕΝΟ),
Ιλιάδος 4, 2ος όροφος, Παγκράτι-Πλατεία Μαρτάκη (Δεληολάνη), Τηλ/Φαξ:
210-7525580, 6984302278, www.glossamenoima.gr
- Πολυχώρος "ΚΙΒΩΤΟΣ" Αιτωλίας 3 και Μεσογείων, Αμπελόκηποι, Τηλ: 210-7776213, 6934577071, Φαξ: 210-7776804
- Εργαστήριο Ελευθέρων Σπουδών Σχοιναράκη Τηλ: 210-8811310 (Αθήνα), 210-4222111 (Πειραιάς)
Θεσσαλονίκη
- Εθνικό Ίδρυμα Προστασίας Κωφών και Βαρήκοων Θεσσαλονίκης
Κομνηνών, Τέρμα Πανοράματος 86, Τηλ: 210-343093-343095, Φαξ: 2310-343079
- Ένωση Κωφών Βορείου Ελλάδος Λεοφώρος Καλλιθέας 3, Αμπελόκηποι, Τηλ: 2310-730332
- Κέντρο Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας Εγνατίας 63, Τηλ: 2310-252882, www.keng.gr
Πάτρα
- Εθνικό Ίδρυμα Κωφών Πάτρας Διόδώρου 11 Μποζαϊτικά Πατρών, Τηλ: 2610-461270, 2610-461271
-Κέντρο Διδασκαλίας Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας Πάτρας
Γεροκωστοπούλου 22 (1ος όροφος), Τηλ./Φαξ: 2610-621008, www.noimatiki.gr
-Σχολή Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας (ΕΝΓ) Θεόδωρος Ντέλλης Υψηλών
Αλωνίων 12 και Καρατζά, Ψηλαλώνια, Τηλ: 2610-340903, 6957199973,
http://sites.google.com/site/engdellis/Home
Κρήτη
- Σωματείο Κωφών Ν. Ηρακλείου "Κάντια" , Σολωμού Γ5, Εργατικές Κατοικίες Αγ. Αικατερίνης- Ηράκλειο, Τηλ: 2810-284683
- Σύλλογος Κωφών Ν. Ρεθύμνου "Το Αρκάδι", Πλ. Ηρώων Πολυτεχνείου 16, Ρέθυμνο, Τηλ: 28310-283777
Ιωάννινα
- Πολιτιστικός-Επιμορφωτικός Σύλλογος Κωφών-Βαρηκόων Ηπείρου και Ιονίων Νήσων Ελλάδας Κουγκίου 29, Τηλ: 26510-64156
Σέρρες
- Μορφωτικός Σύλλογος Κωφών Σερρών Πλατεία Εμπορίου 2 (Δημοτική Αγορά), Τηλ: 23210-51552
Λάρισα
- Πολιτιστικός-Επιμορφωτικός Σύλλογος Κωφών και Βαρηκόων Λάρισας Ηπείρου 75, Τηλ: 2410-252242
Τρίκαλα
- Εκπολιτιστικός Σύλλογος Κωφών-Βαρηκόων Ν. Τρικάλων "Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΕΚΦΡΑΣΗΣ", Ερμού 33, Τηλ: 24310-8389
Βιβλογραφία
(α) Eλληνόγλωσση
Λαμπροπούλου, Β. 1999. Εκπαίδευση και Κωφό Παιδί. 3ο Εκπαιδευτικό
Πακέτο Επιμόρφωσης. Μονάδα Ειδικής Αγωγής Π.Τ.Δ.Ε, Πανεπιστήμιου Πατρών.
Κουρμπέτης, Β. 2000. Νόημα στην Εκπαίδευση. Αθήνα, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.
(β) Ξενόγλωσση
Antzakas, K. 2006. The use of negative head movements in Greek Sign
Language. In U. Zeshan (ed.), Interrogative and negative constructions
in sign languages, 258-269. Nijmegen: Ishara Press.
Hatzopoulou, M. 2008. Acquisition of reference to self and others in
Greek Sign Language: From pointing gesture to pronominal pointing
signs. PhD thesis, Stockholm University, Sweden.
Sandler, W. & D. Lillo-Martin. 2006. Sign Language and Linguistics Universals. Cambridge: Cambridge University Press.
Sapountzaki, G. 2007. Free functional elements of tense, aspect,
modality and agreement as possible auxiliaries in Greek Sign Language.
Sign Language and Linguistics 10: 91-99. <Top>